Het dorp Veenendaal
en zijn (gebrek aan) turfprenten

Het wapen van Veenendaal volgens de 'Berting Inventarisatie'

Veenendaal heeft zijn ontstaan te danken aan de aanwezigheid van een veenpakket  in de omgeving (Afb. 2). Dr. Taeke Stol heeft hierover  een lezenswaardig boek geschreven: De Veenkolonie Veenendaal (Zutphen 1992). Ook Sietse van der Hoek, in Het Bruine Goud (Amsterdam/Brussel 1984), besteedt de nodige aandacht aan de Gelderse Vallei. Tot zover niets nieuws! Wie echter denkt dat de Veense geschiedenis vanaf 1546 ook goed gedocumenteerd zou zijn middels prenten die het turfverleden van Veenendaal in beeld brengen, komt bedrogen uit. 

Het boek Geschiedenis van Veenendaal (Veenendaal 2000) toont ons in hoofdstuk 9, geschreven door Dr. Taeke Stol, de bekende tekening van Jan de Beijer, getiteld Het dorp Veenendaal (Afb. 3). In twintig jaargangen Oud Veenendaal zien en lezen we veel over de (teloorgang van de) textiel- en wolindustrie, over de tabaksindustrie, de bijenmarkt, de Tweede Wereldoorlog en nog veel meer over de watersnood van 1855 maar ook hier nauwelijks prenten die het veenverleden illustreren. Jawel ... in het maartnummer 1988 op bladzijde 19 opnieuw de tekening van Jan de Beijer  en in het septembernummer 1989 op bladzijde 10 een deel van de prentbriefkaart met de kaardezetters aan de Grift (Afb. 4). Deze afbeelding werd ook gebruikt door Taeke Stol op de omslag van zijn eerdergenoemde boek. Verder, verspreid over de verschillende jaargangen, hier en daar nog een Veense 'turf-foto' of een turfprent die geen relatie met Veenendaal heeft. Helaas zijn de onderschriften bij de prenten in bijna alle gevallen onvolledig en/of foutief.

Zijn er dan niet meer prenten van de turfwinning in Veenendaal en omgeving? Vermoedelijk niet, anders waren ze wel ontdekt door de onderzoekers onder ons en zouden ze zijn afgedrukt bij het artikel van D. Philips 'Veenendaal in de prentkunst' in Oud Veenendaal van maart 1988 of in het gelijknamige hoofdstuk 17 van Geschiedenis van Veenendaal.

Omdat de manier waarop de turfwinning in de 'Rheenensche Veenen' geschiedde, niet belangrijk zal afwijken van wat in andere veengebieden in Nederland en in het (vlakke) buitenland gebruikelijk was, geven ook de niet-Veense prenten en prentbriefkaarten een goed beeld van de werkwijze hier. Dat is dan ook één van de redenen waarom ze op deze site worden getoond. Af en toe wordt een uitstapje gemaakt naar onderwerpen die zijdelings met de turfwinning te maken hebben, zoals de 'Berting Inventarisatie', het darink delven op Schouwen en het Turfschip van Breda.

Voor zover de onderstaande prenten en kaarten uit de collectie van de samensteller dezes komen, worden ze uitgebreid beschreven en, indien beschikbaar, is ook de tekst uit het betreffende boek integraal overgenomen.  Andere prenten zullen worden afgebeeld met vermelding van de bron. 'Kosten noch moeite' werden gespaard om de beschrijvingen zo nauwkeurig mogelijk te doen zijn. Zij die fouten, onvolkomenheden of niet-werkende links ontdekken, worden verzocht dit te melden aan de webmaster opdat een en ander gecorrigeerd kan worden.

Ten slotte:

-  Als u op een afbeelding klikt, komt u bij de vergroting en beschrijving van de betreffende prent. 
-  Grafische termen die vermeld zijn bij de annotatie worden verklaard in Het prenten-ABC van het Rijksmuseum Amsterdam.
-  Externe links worden geopend in een nieuw venster.     
-  Het nieuwe venster kan eenvoudig gesloten worden door rechtsboven op 'X' te klikken.
-  Met de navigatieknoppen onderaan iedere bladzijde kunt u terug naar deze startpagina of naar de vorige/volgende
   afbeelding. 
-  Het kopiëren van afbeeldingen en tekst is toegestaan voor niet-commerciële- en/of educatieve doeleinden. 
-  Mocht u dit doen dan wordt bronvermelding op prijs gesteld.                                                                                                                     

Afb. 2

 Het veengebied in de Gelderse Vallei 
Jaillot 1681.

Gerrit Groenewegen
1791

Pieter le Comte
1831

Kinder- en/of schoolboeken 
18e en 19e eeuw 

Prenten uit andere bronnen

Afb. 24

Afb. 25

Afb. 26

Afb. 27

Prentbriefkaarten

 Nederlandse prentbriefkaarten

Buitenlandse prentbriefkaartem

Externe links:  |  Darink delven op Schouwen  |  Het prenten-ABC  |  Het turfschip van Breda  |